Yangınla Mücadelede Mekanik Devrim: Yangın Tulumbaları ve Tulumbacı Ocağı`nın Ku

Sık sık büyük yangınlarla sarsılan ahşap mimarili İstanbul'da uzun asırlar boyunca yangın söndürme işlemleri

kovalara su taşıyarak ya da yangının önünü kesmek için evleri yıkma yöntemiyle yürütülmekteydi. Ancak 18.

yüzyılın başında Osmanlı hidrolik mühendisliğinde gerçekleşen teknolojik bir atılım, şehir yangınlarına

müdahalede dünyadaki ilk disiplinli ve mekanize itfaiye teşkilatlarından birinin doğmasını sağladı.

Tarihsel Belge ve İcat: Gerçek Davud Efendi ve 1718 Tophane Yangını

Fransız asıllı bir mühendis olup Osmanlı Devleti'nin hizmetine giren ve Müslüman olarak "Gerçek Davud"

adını alan mühendis David, 1718 yılında Tophane'de çıkan büyük yangın sırasında kendi tasarladığı emme-

basma tulumba sistemini bizzat test etti. Başarılı müdahalenin ardından Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim

Paşa'nın fermanı ve Sultan III. Ahmed'in onayıyla 1720 yılında devlet bünyesinde resmî "Tulumbacı Ocağı"

kuruldu.

Dönemin Başbakanlık Osmanlı Arşivi Belgelerinde Tulumbacılar:

"Tophane-i Âmire yangınında icat ettiği tazyikli su atan makine ile ateşi kısa sürede söndürmeye muvaffak

olan Fransız asıllı Gerçek Davud Efendi, Dergâh-ı Âli yeniçerileri arasından seçilen gençlerle yeni bir ocak

teşkil etmekle görevlendirilmiştir. Her semte bir emme-basma tulumba ile hidrolik donanım tahsis

olunacaktır..."

Mekanizmanın Hidrolik Mühendisliği ve Çalışma İlkesi

Gerçek Davud Efendi'nin geliştirdiği yangın tulumbası, dönemine göre oldukça ileri düzeyde akışkanlar

mekaniği ilkelerine dayanıyordu. Cihaz şu temel parçalardan oluşmaktaydı:

İkili Piston Haznesi (Çift Etkili Pompa): Yan yana yerleştirilmiş iki adet pirinç silindir vasıtasıyla su

kesintisiz bir basınçla püskürtülebiliyordu. Pistonlardan biri suyu çekerken diğeri dışarı basmaktaydı.

Hava Hücresi (Basınç Dengeliyici): Suyun kesik kesik değil, sürekli ve tazyikli bir hüzme halinde

fışkırmasını sağlayan döküm basınç odası.

Deri Hortum ve Nozul Kılavuzu: Su sızdırmazlığı gres yağı ve balmumuyla sağlanmış esnek deri

hortumlar ve suyun hedefe odaklanarak metrelerce uzağa fırlatılmasını sağlayan pirinç nozul ucu.

Portatif Ahşap Taşıma Kasası: İstanbul'un dar ve merdivenli sokaklarına hızlıca müdahale edebilmek için

dört sandık koluyla omuzlarda taşınabilen hafif karkaslı ahşap gövde.

Toplumsal Yansıma: Dünyanın İlk Askerî-Sivil İtfaiye Teşkilatı

Gerçek Davud Efendi'nin tasarladığı bu tazyikli su pompaları sayesinde kurulan Tulumbacı Ocağı,

Avrupa'da henüz belediye düzeyinde organize itfaiye teşkilatlarının bulunmadığı bir dönemde, askerî disiplinle

çalışan ilk profesyonel söndürme birimlerinden biri haline gelmiştir. Bu mekanizma, Osmanlı şehir dokusunu

korumada uzun yıllar boyunca en stratejik teknolojik ekipman olarak kullanılmıştır.

Kaynak ve Arşiv Belgeleri:

1. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Cevdet Belediye Dosyaları, No: 4125.

2. Celal Esad Arseven, İstanbul Sanatı ve İtfaiye Tarihi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları.

3. Reşad Ekrem Koçu, İstanbul Tulumbacıları, Doğan Kitap.